Cách nhân giống bưởi bằng cành chiết đúng kỹ thuật, tỷ lệ sống cao

Cách nhân giống bưởi bằng cành chiết là phương pháp được nông dân và các nhà vườn chuyên nghiệp áp dụng phổ biến nhất hiện nay nhờ khả năng giữ nguyên đặc tính tốt của cây mẹ, rút ngắn thời gian cho trái và đảm bảo năng suất ổn định. 

So với gieo hạt hay ghép cành, chiết cành bưởi có quy trình không quá phức tạp, dễ thực hiện ngay cả với người mới bắt đầu, nhưng nếu làm đúng kỹ thuật sẽ cho tỷ lệ sống rất cao. Trong bối cảnh nhu cầu trồng bưởi da xanh, bưởi Năm Roi, bưởi Diễn ngày càng tăng, việc nắm vững kỹ thuật nhân giống bằng cành chiết sẽ giúp bà con chủ động cây giống, giảm chi phí đầu vào và kiểm soát chất lượng vườn trồng ngay từ đầu. Bài viết dưới đây sẽ hướng dẫn chi tiết, bài bản và thực tế nhất về cách nhân giống bưởi bằng cành chiết, từ khâu chuẩn bị, quy trình thực hiện đến chăm sóc sau khi trồng.

1. Lợi ích nổi bật của cách nhân giống bưởi bằng cành chiết

Cách nhân giống bưởi bằng cành chiết mang lại nhiều lợi ích vượt trội so với phương pháp trồng từ hạt, đặc biệt về mặt thời gian, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Trước hết, cây bưởi chiết cành giữ nguyên hoàn toàn đặc tính di truyền của cây mẹ như chất lượng trái, độ ngọt, màu tép, năng suất và khả năng chống chịu sâu bệnh. Điều này rất quan trọng đối với những giống bưởi đặc sản có giá trị cao.

Một ưu điểm lớn khác là thời gian cho trái được rút ngắn đáng kể. Nếu trồng bưởi từ hạt có thể mất 5-7 năm mới cho thu hoạch thì cây bưởi nhân giống bằng cành chiết thường bắt đầu ra trái sau 2-3 năm, thậm chí sớm hơn nếu được chăm sóc tốt. Nhờ đó, người trồng nhanh thu hồi vốn và sớm có nguồn thu ổn định.

Ngoài ra, tỷ lệ sống của cây chiết cành rất cao, thường đạt trên 80-90% khi thực hiện đúng kỹ thuật. Cây con đã có bộ rễ hoàn chỉnh trước khi tách khỏi cây mẹ nên khả năng thích nghi với môi trường mới tốt hơn. Phương pháp này cũng giúp hạn chế lây truyền một số bệnh nguy hiểm qua hạt, góp phần xây dựng vườn bưởi bền vững và lâu dài.

Cách nhân giống bưởi bằng cành chiết mang lại nhiều lợi ích vượt trội so với phương pháp trồng từ hạt, đặc biệt về mặt thời gian, chất lượng và hiệu quả kinh tế

2. Chọn cây mẹ và thời điểm thích hợp để chiết cành bưởi

Để cách nhân giống bưởi bằng cành chiết đạt hiệu quả cao, khâu chọn cây mẹ đóng vai trò then chốt. Cây mẹ phải là cây khỏe mạnh, sinh trưởng tốt, cho trái ổn định nhiều năm liền và không nhiễm các bệnh nguy hiểm như vàng lá greening, sẹo lồi, thối rễ hay ung thư cành. Độ tuổi cây mẹ thích hợp nhất là từ 5-15 năm, đang trong giai đoạn kinh doanh sung sức.

Cành dùng để chiết nên là cành bánh tẻ, không quá non cũng không quá già, đường kính lý tưởng từ 1,5-3 cm. Nên chọn cành mọc ở tầng tán giữa, nhận đủ ánh sáng nhưng không quá nắng gắt, ưu tiên hướng Đông hoặc Đông Nam để cành phát triển khỏe và dễ ra rễ. Tránh chọn cành sâu bệnh, cành yếu hoặc cành đã mang trái nhiều lần.

Về thời điểm, mùa mưa (khoảng tháng 5-10) được xem là thời gian lý tưởng nhất để chiết cành bưởi do độ ẩm không khí cao, nhiệt độ ổn định, giúp rễ phát triển nhanh. Tuy nhiên, cần tránh những đợt mưa lớn kéo dài gây úng bầu chiết. Thời điểm chiết tốt nhất trong ngày là buổi sáng sớm, khi cây còn nhiều nhựa và sức sống mạnh.

Cành dùng để chiết nên là cành bánh tẻ, không quá non cũng không quá già, đường kính lý tưởng từ 1,5-3 cm.

3. Chuẩn bị vật liệu và dụng cụ chiết cành bưởi

Một yếu tố quan trọng khác quyết định thành công của cách nhân giống bưởi bằng cành chiết là khâu chuẩn bị đầy đủ vật liệu và dụng cụ. Dụng cụ cơ bản gồm dao bầu hoặc dao lam thật sắc để lột vỏ cành, kéo cắt cành chuyên dụng và các vật dụng buộc bầu. Tất cả dụng cụ cần được khử trùng bằng cồn hoặc nước vôi trong để tránh lây nhiễm nấm bệnh.

Vật liệu làm bầu chiết cần đảm bảo giữ ẩm tốt, tơi xốp và thoáng khí. Hỗn hợp phổ biến và hiệu quả nhất gồm xơ dừa đã xử lý chát, rơm mục hoặc mùn cưa trộn với đất phù sa hoặc đất bùn sạch. Có thể phối trộn theo tỷ lệ 60% xơ dừa + 30% rơm mục + 10% đất để tạo môi trường thuận lợi cho rễ non phát triển.

Ngoài ra, cần chuẩn bị chất kích thích ra rễ như N3M, Atonik hoặc các chế phẩm chứa IBA, IAA với nồng độ phù hợp. Vật liệu bọc bầu thường là nilon trong suốt loại dày vừa phải để giữ ẩm nhưng vẫn quan sát được rễ. Chuẩn bị đầy đủ ngay từ đầu sẽ giúp quá trình chiết cành diễn ra thuận lợi, hạn chế rủi ro.

 Dụng cụ cơ bản gồm dao bầu hoặc dao lam thật sắc để lột vỏ cành, kéo cắt cành chuyên dụng và các vật dụng buộc bầu. 

4. Quy trình thực hiện cách nhân giống bưởi bằng cành chiết

Quy trình chiết cành bưởi cần được thực hiện đúng kỹ thuật và cẩn thận từng bước. Trước tiên, dùng dao sắc lột một khoanh vỏ rộng khoảng 2-3 cm tại vị trí đã chọn trên cành. Sau khi lột vỏ, phải cạo sạch hoàn toàn lớp cambium (lớp xanh bên trong) để ngăn dòng nhựa liền sẹo, buộc cây phải ra rễ tại vị trí này. Đây là bước rất quan trọng, nếu làm không sạch, cành sẽ khó ra rễ.

Sau khi xử lý vết khoanh vỏ, để cành khô se tự nhiên khoảng 1-2 giờ rồi mới bôi thuốc kích thích ra rễ xung quanh mép vết cắt. Tiếp theo, dùng hỗn hợp giá thể đã chuẩn bị bó chặt quanh vị trí khoanh vỏ, tạo thành bầu hình tròn đường kính khoảng 10-15 cm. Không nên bó quá chặt khiến rễ khó phát triển, cũng không quá lỏng làm bầu dễ rơi.

Cuối cùng, dùng nilon trong suốt bọc kín bầu chiết và buộc chặt hai đầu. Có thể chọc vài lỗ nhỏ để thoát nước khi mưa. Sau khoảng 45-60 ngày, khi thấy rễ ra nhiều, chuyển màu trắng ngà hoặc vàng nhạt, dài 5-7 cm thì có thể cắt cành đem trồng. Không nên cắt quá sớm vì rễ còn yếu, cây dễ chết.

Quy trình thực hiện cách nhân giống bưởi bằng cành chiết

5. Kỹ thuật trồng và chăm sóc cây bưởi sau khi chiết

Sau khi cắt cành chiết, việc trồng và chăm sóc đúng cách sẽ quyết định cây có phát triển khỏe mạnh hay không. Trước khi trồng, nên để bầu chiết ở nơi mát 5-7 ngày cho cây quen dần môi trường. Khi trồng, đào hố kích thước tối thiểu 60x60x60 cm, trộn đất mặt với phân chuồng hoai, lân và một ít vôi để xử lý mầm bệnh trong đất.

Khi đặt cây, xé bỏ lớp nilon bọc bầu, đặt nhẹ nhàng sao cho mặt bầu ngang với mặt đất, lấp đất và nén vừa phải. Sau trồng cần che nắng cho cây trong 2-3 tuần đầu, tưới nước đều đặn nhưng không để úng. Giai đoạn đầu, cây cần nhiều độ ẩm để rễ phát triển và bám đất nhanh.

Trong năm đầu tiên, ưu tiên chăm sóc để cây sinh trưởng, chưa nên để cây ra trái. Bón phân cân đối, tránh bón quá nhiều đạm làm cây yếu và dễ sâu bệnh. Đồng thời, thường xuyên kiểm tra, cắt bỏ cành vượt, cành sâu bệnh để tạo tán thông thoáng, giúp cây phát triển bền vững về lâu dài.

Sau khi cắt cành chiết, việc trồng và chăm sóc đúng cách sẽ quyết định cây có phát triển khỏe mạnh hay không.

6. Những sai lầm thường gặp khi nhân giống bưởi bằng cành chiết

Dù cách nhân giống bưởi bằng cành chiết không quá khó, nhưng người mới trồng vẫn dễ mắc phải một số sai lầm khiến tỷ lệ thành công giảm. Sai lầm phổ biến nhất là chọn cành quá non hoặc quá già. Cành non dễ thối, khó giữ bầu, trong khi cành già ra rễ chậm, tỷ lệ sống thấp.

Nhiều người bó bầu quá chặt hoặc tưới nước không hợp lý, khiến bầu bị úng hoặc khô cục bộ. Một lỗi khác là cắt cành chiết quá sớm khi rễ mới nhú, dẫn đến cây con khó thích nghi khi trồng xuống đất. Ngoài ra, việc không xử lý đất và phân bón lót kỹ trước khi trồng cũng làm cây chậm phát triển và dễ nhiễm bệnh rễ.

Tránh được những sai lầm trên sẽ giúp quá trình chiết cành diễn ra thuận lợi và nâng cao hiệu quả nhân giống bưởi.

Kết luận

Cách nhân giống bưởi bằng cành chiết là giải pháp tối ưu giúp người trồng chủ động nguồn cây giống chất lượng, rút ngắn thời gian thu hoạch và nâng cao hiệu quả kinh tế. Khi thực hiện đúng kỹ thuật từ khâu chọn cây mẹ, chiết cành, trồng và chăm sóc, cây bưởi sẽ sinh trưởng khỏe mạnh, cho trái ổn định và bền vững trong nhiều năm. Việc kiên nhẫn, tỉ mỉ trong từng công đoạn chính là chìa khóa thành công khi áp dụng cách nhân giống bưởi bằng cành chiết.