Khi nào thu hoạch bưởi đúng thời điểm để đạt chất lượng cao

Khi nào thu hoạch bưởi là câu hỏi then chốt quyết định trực tiếp đến chất lượng quả, giá bán và khả năng bảo quản, đặc biệt trong bối cảnh bưởi Việt Nam ngày càng mở rộng thị trường xuất khẩu sang Mỹ, EU và Trung Quốc. 

Thu hoạch quá sớm khiến bưởi chua, tép khô, vỏ dày; thu hoạch quá muộn lại dễ nứt vỏ, múi xốp, giảm giá trị thương phẩm. Vì vậy, xác định đúng thời điểm và áp dụng kỹ thuật thu hoạch phù hợp là yếu tố sống còn đối với người trồng bưởi. Trong bài viết này, chúng tôi sẽ phân tích chi tiết khi nào thu hoạch bưởi là lý tưởng nhất, các yếu tố ảnh hưởng đến thời điểm thu hoạch, quy trình thu hoạch chuẩn kỹ thuật và những lưu ý quan trọng giúp bà con đạt vụ mùa năng suất, chất lượng cao và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường trong nước cũng như xuất khẩu.

1. Lợi ích của việc xác định đúng thời điểm thu hoạch bưởi

Xác định đúng khi nào thu hoạch bưởi mang lại nhiều lợi ích rõ rệt cả về chất lượng nông sản lẫn hiệu quả kinh tế. Trước hết, bưởi được thu hoạch đúng độ chín sinh lý sẽ có vỏ mịn, màu sắc đẹp (xanh vàng hoặc vàng nhạt), múi mọng nước, vị ngọt hài hòa và hương thơm đặc trưng của từng giống. Đây là yếu tố quan trọng giúp bưởi đạt yêu cầu của người tiêu dùng và các đối tác thu mua.

Về mặt kinh tế, thu hoạch đúng thời điểm giúp giảm đáng kể tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch. Theo thực tế sản xuất, nếu thu hoạch sai thời điểm, tỷ lệ hư hỏng có thể lên tới 15-25%, trong khi thu hoạch đúng kỹ thuật có thể giảm xuống dưới 10%. Điều này đồng nghĩa với việc tăng sản lượng thương phẩm và lợi nhuận cho nhà vườn.

Ngoài ra, thu hoạch đúng lúc còn giúp kéo dài thời gian bảo quản bưởi từ 1-3 tháng trong điều kiện thích hợp, thuận lợi cho vận chuyển xa và xuất khẩu. Quan trọng hơn, cây bưởi không bị suy kiệt sau thu hoạch, nhanh phục hồi và tạo tiền đề cho vụ mùa tiếp theo ổn định, đặc biệt với các giống chủ lực như bưởi da xanh, bưởi Năm Roi, bưởi Diễn.

Thu hoạch đúng lúc còn giúp kéo dài thời gian bảo quản bưởi từ 1-3 tháng trong điều kiện thích hợp, thuận lợi cho vận chuyển xa và xuất khẩu.

2. Các yếu tố ảnh hưởng đến thời điểm thu hoạch bưởi

Để trả lời chính xác câu hỏi khi nào thu hoạch bưởi, cần xem xét đồng thời nhiều yếu tố khác nhau. Yếu tố quan trọng nhất là độ chín của quả. Bưởi đạt chất lượng tốt nhất khi chín khoảng 80-90%, thể hiện qua màu vỏ chuyển từ xanh đậm sang xanh vàng hoặc vàng nhạt, bề mặt vỏ mịn, bóng dầu, múi ngọt với độ đường dao động 9-12°Brix. Quả non thường chua, khó bảo quản; quả quá chín dễ nứt vỏ, múi khô, giảm giá trị.

Giống bưởi cũng ảnh hưởng lớn đến thời điểm thu hoạch. Bưởi Năm Roi, bưởi da xanh, bưởi Diễn hay bưởi Phúc Trạch đều có thời gian sinh trưởng và chín khác nhau. Ví dụ, bưởi da xanh thường chín muộn và bền hơn sau thu hoạch so với bưởi Năm Roi.

Bên cạnh đó, thời tiết và kỹ thuật canh tác đóng vai trò không nhỏ. Thu hoạch trong điều kiện mưa ẩm dễ làm quả nhiễm nấm bệnh, trong khi nắng gắt kéo dài có thể khiến quả mất nước, vỏ nhăn. Cây được chăm sóc tốt, bón phân cân đối, tưới nước hợp lý sẽ cho quả chín đồng đều, dễ xác định thời điểm thu hoạch hơn.

Bưởi đạt chất lượng tốt nhất khi chín khoảng 80-90%, thể hiện qua màu vỏ chuyển từ xanh đậm sang xanh vàng hoặc vàng nhạt, bề mặt vỏ mịn, bóng dầu

3. Khi nào thu hoạch bưởi theo từng giống phổ biến

Trên thực tế, khi nào thu hoạch bưởi còn phụ thuộc rất lớn vào từng giống cụ thể và vùng trồng. Đối với bưởi da xanh, thời gian từ lúc đậu quả đến thu hoạch thường khoảng 8-9 tháng. Dấu hiệu thu hoạch là vỏ xanh đậm nhưng phần đáy quả hơi ngả vàng, múi có màu hồng nhạt, vị ngọt thanh và ít hạt. Bưởi da xanh có ưu điểm là bảo quản lâu, thích hợp cho xuất khẩu.

Bưởi Năm Roi thường chín sớm hơn, khoảng 8 tháng sau đậu quả. Khi chín, vỏ chuyển vàng nhạt, múi vàng sáng, vị ngọt đậm. Nếu thu hoạch muộn, bưởi Năm Roi dễ bị xốp múi và giảm chất lượng. Bưởi Diễn, phổ biến ở miền Bắc, có thời gian chín khoảng 7-8 tháng, vỏ vàng cam, mùi thơm đặc trưng, thường thu hoạch rộ vào cuối năm.

Về mùa vụ, vụ chính của bưởi thường rơi vào tháng 8-11 dương lịch. Một số vùng áp dụng kỹ thuật xử lý ra hoa trái vụ để thu hoạch vào tháng 2-4, phục vụ thị trường Tết và nâng cao giá trị kinh tế. Dù thu hoạch chính vụ hay trái vụ, nguyên tắc chung vẫn là đảm bảo quả đạt độ chín sinh lý 80-90%.

Bưởi Diễn, phổ biến ở miền Bắc, có thời gian chín khoảng 7-8 tháng, vỏ vàng cam, mùi thơm đặc trưng, thường thu hoạch rộ vào cuối năm.

4. Quy trình thu hoạch bưởi đúng kỹ thuật

Sau khi xác định chính xác khi nào thu hoạch bưởi, việc thực hiện thu hoạch đúng kỹ thuật là yếu tố quyết định chất lượng cuối cùng của quả. Thời điểm thu hoạch lý tưởng trong ngày là sáng sớm (6-8h) hoặc chiều mát (16-18h), tránh nắng gắt và tuyệt đối không thu hoạch khi trời mưa hoặc quả còn ướt.

Dụng cụ thu hoạch cần được chuẩn bị đầy đủ và sắc bén, bao gồm kéo cắt cành chuyên dụng, sào hái đối với cây cao, giỏ hoặc thùng nhựa lót vật liệu mềm như lá chuối, giấy báo. Khi hái, cần cắt từng quả một, giữ lại cuống dài khoảng 0,5-1 cm để hạn chế vi khuẩn xâm nhập. Không kéo, giật mạnh hay để quả rơi tự do xuống đất.

Đối với những cây cao, nên dùng sào hái có túi lưới để đỡ quả, tránh va đập. Thu hoạch theo thứ tự từ dưới lên trên, từ ngoài tán vào trong để đảm bảo an toàn và hạn chế làm tổn thương cây. Quả sau khi hái cần được đặt nhẹ nhàng vào thùng, không xếp chồng quá cao để tránh dập.

Thời điểm thu hoạch lý tưởng trong ngày là sáng sớm (6-8h) hoặc chiều mát (16-18h), tránh nắng gắt và tuyệt đối không thu hoạch khi trời mưa hoặc quả còn ướt.

5. Phân loại, xử lý sau thu hoạch và lưu ý quan trọng

Ngay sau thu hoạch, bưởi cần được phân loại và xử lý sơ bộ để đảm bảo chất lượng. Loại bỏ các quả non, quá chín, dập nát, sâu bệnh hoặc dị dạng. Quả đạt chuẩn thường có trọng lượng từ 0,8-1,5 kg, vỏ mịn, màu sắc đồng đều, không trầy xước. Bưởi có thể được rửa sạch, khử khuẩn bằng dung dịch phù hợp, sau đó để ráo dưới bóng râm trước khi đóng gói.

Trong quá trình thu hoạch và bảo quản, cần đặc biệt lưu ý yếu tố thời tiết. Nếu gặp nắng gắt, nên che chắn quả sau khi hái để giảm mất nước. Tránh để bưởi ở nơi ẩm thấp vì dễ phát sinh nấm bệnh. Đối với bưởi xuất khẩu, cần tuân thủ nghiêm ngặt các tiêu chuẩn về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, phân loại đồng đều và xử lý theo yêu cầu của từng thị trường.

Sau thu hoạch, việc chăm sóc cây cũng rất quan trọng. Nên tiến hành tỉa cành khô, cành sâu bệnh, bón phân hữu cơ kết hợp NPK và tưới nước hợp lý để cây nhanh phục hồi, chuẩn bị cho vụ tiếp theo.

Kết luận

Khi nào thu hoạch bưởi là yếu tố quyết định trực tiếp đến chất lượng quả, hiệu quả kinh tế và khả năng tiêu thụ trên thị trường trong nước cũng như xuất khẩu. Bằng cách xác định đúng độ chín 80-90%, thu hoạch vào thời điểm thích hợp, áp dụng kỹ thuật hái đúng chuẩn và xử lý sau thu hoạch khoa học, bà con nông dân hoàn toàn có thể nâng cao giá trị trái bưởi và giảm thiểu rủi ro. Hiểu rõ và áp dụng đúng khi nào thu hoạch bưởi chính là chìa khóa để đạt vụ mùa bền vững và thành công lâu dài.